ĐÁNH GIÁ VÒNG ĐỜI SẢN PHẨM CHO NGÀNH DỆT MAY VÀ THỜI TRANG

1. TỔNG QUAN

Ngành dệt may, thời trang và may mặc đang phải đối mặt với áp lực ngày càng tăng trong việc giảm tác động môi trường, dẫn đến sự quan tâm gia tăng đối với các công cụ như Đánh giá Vòng đời Sản phẩm (Life Cycle Assessment – LCA).

Phương pháp LCA, đánh giá các tác động môi trường của một sản phẩm trong toàn bộ vòng đời của nó, đã trở thành một công cụ quan trọng để hiểu và giải quyết dấu chân sinh thái của các thương hiệu thời trang và may mặc.

Sự nhấn mạnh ngày càng tăng vào LCA không chỉ là một xu hướng nhất thời. Nó còn là phản ứng trước các khung pháp lý đang thay đổi. Liên minh châu Âu (EU), chẳng hạn, đã thực hiện các bước quyết liệt nhằm thúc đẩy tính bền vững, minh bạch và thực hành kinh tế tuần hoàn trong nhiều ngành, bao gồm cả thời trang. Các quy định này yêu cầu các doanh nghiệp thời trang tiến hành LCA toàn diện cho các sản phẩm của mình và truyền đạt kết quả này một cách minh bạch đến người tiêu dùng. Bạn có thể tìm hiểu thêm về các quy định trong kho kiến thức của chúng tôi về luật và quy định toàn cầu ngành dệt may.

Ngoài ra, sự bùng nổ của các “tuyên bố xanh” — các thương hiệu quần áo quảng cáo sản phẩm của họ là thân thiện với môi trường hoặc bền vững — đã thúc đẩy nhu cầu về bằng chứng xác thực để hỗ trợ các khẳng định này. Người tiêu dùng, các tổ chức giám sát và các nhà hoạch định chính sách ngày càng yêu cầu các thương hiệu chịu trách nhiệm cho những tuyên bố này, và một LCA nghiêm ngặt là công cụ đáng tin cậy để xác thực chúng. Thực tế, Ủy ban Châu Âu khuyến nghị sử dụng các Phương pháp Dấu chân Môi trường, chẳng hạn như Đánh giá Vòng đời Sản phẩm.

Trong bài viết này, chúng tôi sẽ hướng dẫn bạn về tầm quan trọng và các chi tiết trong việc tính toán dấu chân môi trường của sản phẩm trong ngành thời trang bằng cách sử dụng LCA.

2. ĐÁNH GIÁ VÒNG ĐỜI SẢN PHẨM (LCA) LÀ GÌ?

LCA là một khuôn khổ có cấu trúc để đánh giá tác động môi trường của một sản phẩm trong toàn bộ vòng đời của nó.

Bằng cách xem xét toàn bộ vòng đời của sản phẩm, bao gồm khai thác nguyên liệu thô, xử lý, giai đoạn sử dụng, các phương thức vận chuyển và quãng đường, cũng như các phương pháp quản lý chất thải, phương pháp này cho phép phân tích toàn diện về tác động môi trường tổng thể của sản phẩm.

Để có kết quả toàn diện về dấu chân môi trường của sản phẩm, các thương hiệu dệt may cần trả lời các câu hỏi sau:

• Những vật liệu nào được sử dụng cho sản phẩm?

• Vật liệu được sản xuất ở đâu?

• Những hóa chất nào được sử dụng trong chuỗi cung ứng?

• Sản phẩm trải qua những quy trình nào như kéo sợi, dệt/đan, tẩy trắng, nhuộm, hoàn thiện, v.v.?

• Sản phẩm được vận chuyển như thế nào và quãng đường dài bao nhiêu?

• Điều gì xảy ra với sản phẩm khi nó trở thành chất thải?

Nhưng vấn đề là: số lượng câu hỏi lớn có thể gây choáng ngợp. Làm thế nào chúng ta có thể giải mã các phức tạp của bền vững trong ngành thời trang và đưa ra lựa chọn thông minh?

Đó chính là lúc đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA) có thể giúp ích.

3. CÁC TIÊU CHUẨN KHÁC NHAU CHO ĐÁNH GIÁ VÒNG ĐỜI SẢN PHẨM (LCS) LÀ GÌ?

Trong 40 năm qua, các phương pháp và tiêu chuẩn LCA đã phát triển và trở nên tinh vi hơn. Các tổ chức và sáng kiến như Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) và Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) đã đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng các tiêu chuẩn và hướng dẫn LCA được công nhận trên toàn cầu.

• ISO 14040 và ISO 14044: Các tiêu chuẩn quốc tế này do ISO phát triển cung cấp một khuôn khổ tổng quát để thực hiện và báo cáo các nghiên cứu LCA. Chúng áp dụng cho tất cả các ngành công nghiệp, bao gồm cả dệt may.

• ISO 14067: Tiêu chuẩn này tập trung vào dấu chân carbon của sản phẩm. Nó cung cấp các yêu cầu và hướng dẫn cụ thể về định lượng và truyền đạt dấu chân carbon của một sản phẩm dựa trên vòng đời của nó.

• Product Environmental Footprint (PEF – Dấu chân Môi trường Sản phẩm): Được phát triển bởi Ủy ban Châu Âu, PEF là thước đo đa tiêu chí về hiệu suất môi trường của một sản phẩm trong suốt vòng đời. Nó sử dụng 16 loại tác động khác nhau, bao gồm biến đổi khí hậu, suy giảm tầng ozone, cạn kiệt tài nguyên, v.v.

4. MỤC TIÊU CỦA LCA TRONG NGÀNH DỆT MAY VÀ THỜI TRANG LÀ GÌ?

Đánh giá Vòng đời Sản phẩm (LCA) cho các sản phẩm dệt may nhằm định lượng và giảm thiểu tác động môi trường trong toàn bộ vòng đời của sản phẩm. Nó cung cấp cái nhìn về những điểm có tác động môi trường cao nhất, còn gọi là “điểm nóng” (hotspots), từ đó hỗ trợ ra quyết định để áp dụng các thực hành bền vững hơn trong các lĩnh vực như nguồn nguyên liệu, sản xuất và thiết kế sản phẩm. LCA cũng xác thực các tuyên bố “xanh” của thương hiệu, đảm bảo tính minh bạch và độ tin cậy, đồng thời giúp tuân thủ các quy định môi trường ngày càng chặt chẽ. Cuối cùng, LCA hỗ trợ chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn trong ngành thời trang, thúc đẩy các chiến lược kéo dài tuổi thọ sản phẩm, tái chế và tái sử dụng tài nguyên.

Xác định phạm vi trong quá trình LCAThực hiện LCA đòi hỏi xác định rõ ràng ranh giới hệ thống – tức là phạm vi các quy trình, hoạt động và tác động được bao gồm trong nghiên cứu. Trong ngành này, phạm vi có thể trải dài từ việc khai thác nguyên liệu thô đến việc xử lý sản phẩm cuối cùng khi thải bỏ.

Hai mô hình ranh giới LCA phổ biến cho ngành thời trang và dệt may là “Cradle-to-Grave” và “Cradle-to-Gate”.

• Cradle-to-Grave (Từ khai sinh đến thải bỏ): Mô hình toàn diện này đánh giá tác động từ giai đoạn đầu (khai thác nguyên liệu hoặc “cradle”) đến giai đoạn cuối (xử lý thải hoặc “grave”) của vòng đời sản phẩm thời trang. Nó bao gồm tất cả các giai đoạn như sản xuất, phân phối, sử dụng và quản lý cuối vòng đời, cùng với tác động của vận chuyển giữa các giai đoạn. Mô hình này đặc biệt hữu ích khi bạn muốn có cái nhìn đầy đủ về dấu chân môi trường của sản phẩm, phục vụ đánh giá nội bộ hoặc truyền đạt minh bạch đến người tiêu dùng.

• Cradle-to-Gate (Từ khai sinh đến xuất xưởng): Mô hình này chỉ bao gồm tác động từ khai thác nguyên liệu đến khi sản phẩm rời khỏi nhà máy, không tính giai đoạn sử dụng và cuối vòng đời. Nó thường được sử dụng cho so sánh ngành hoặc cho Environmental Product Declarations (EPDs), vì tập trung vào các quy trình do nhà sản xuất và nhà cung cấp kiểm soát trực tiếp.

Lựa chọn mô hình nào phụ thuộc vào mục tiêu LCA:

• Cradle-to-Grave: Chọn mô hình này để có cái nhìn toàn diện về tác động môi trường, phát triển chiến lược bền vững, ra quyết định thiết kế sản phẩm hoặc truyền đạt tổng thể dấu chân môi trường đến các bên liên quan.

• Cradle-to-Gate: Chọn mô hình này khi trọng tâm là cải thiện quy trình sản xuất, so sánh các sản phẩm tương tự tại thời điểm sản xuất, hoặc khi dữ liệu về sử dụng sản phẩm hoặc giai đoạn cuối vòng đời không có sẵn hoặc không chắc chắn.

Lưu ý: việc chọn ranh giới hệ thống sẽ ảnh hưởng đáng kể đến kết quả LCA. Do đó, cần nêu rõ ranh giới trong báo cáo LCA để đảm bảo minh bạch và so sánh công bằng. Chọn đúng ranh giới sẽ giúp LCA phục vụ hiệu quả mục đích của nó, dù là so sánh sản phẩm, giảm tác động hay cung cấp thông tin cho người tiêu dùng.

5. CÁC CHỈ SỐ MÔI TRƯỜNG CẦN XEM XÉT

Khi thực hiện LCA trong ngành thời trang và dệt may, điều quan trọng là xem xét một loạt các chỉ số môi trường để có cái nhìn toàn diện về tác động môi trường tổng thể của sản phẩm. Các chỉ số này đại diện cho các tác động môi trường tiềm ẩn khác nhau trong vòng đời sản phẩm, ví dụ: biến đổi khí hậu, axit hóa, phú dưỡng, suy giảm tầng ozone, tác hại đối với hệ sinh thái và con người, sử dụng đất, tiêu thụ nước, v.v.

Phương pháp Product Environmental Footprint (PEF) sử dụng những chỉ số này và các chỉ số khác để cung cấp một thước đo đa tiêu chí về hiệu suất môi trường của sản phẩm trong toàn bộ vòng đời.

16 chỉ số môi trường được xem xét trong tiêu chuẩn PEF

Bằng cách xem xét các chỉ số môi trường khác nhau này, chúng ta có thể có cái nhìn toàn diện hơn về tác động môi trường của một sản phẩm, tránh tình trạng “tầm nhìn hẹp về carbon” 

Tại sao việc thực hiện đánh giá vòng đời sản phẩm (LCA) lại quan trọng? Lợi ích là gì?

Khi ngành dệt may phải đối mặt với nhu cầu ngày càng tăng về các thực hành bền vững và minh bạch, LCA cung cấp dữ liệu khoa học có thể sử dụng để đánh giá, cải thiện và truyền đạt dấu chân môi trường của sản phẩm. Dưới đây là một số lý do chính tại sao LCA lại quan trọng trong ngành này:

1. Báo cáo và Tuân thủ: Các cơ quan quản lý, đặc biệt ở các khu vực như EU, ngày càng yêu cầu các công ty công khai tác động môi trường của họ. Ví dụ, Pháp gần đây đã ban hành luật yêu cầu các thương hiệu gắn nhãn tác động môi trường của sản phẩm. LCA cung cấp dữ liệu cần thiết để tuân thủ các quy định như vậy.

2. Phát triển sản phẩm: LCA có thể hỗ trợ phát triển sản phẩm bền vững bằng cách so sánh dấu chân môi trường của các vật liệu và quy trình khác nhau. Dữ liệu này có thể hướng dẫn các nhà thiết kế và nhóm phát triển sản phẩm lựa chọn các giải pháp ít tác động hơn. (Xem ví dụ thực tế)

3. Quản lý chuỗi cung ứng: LCA có thể làm sáng tỏ tác động môi trường ở các giai đoạn khác nhau trong chuỗi cung ứng. Bằng cách định lượng các KPI môi trường, các công ty có thể đưa ra quyết định sáng suốt hơn về việc lựa chọn và quản lý nhà cung cấp.

4. Marketing và Truyền thông: Dữ liệu LCA cho phép các nhóm marketing truyền đạt chính xác tác động môi trường của sản phẩm. Việc có cơ sở khoa học tăng tính uy tín và giúp các thương hiệu đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng về minh bạch và bền vững.

5. Lập kế hoạch chiến lược: Thực hiện LCA có thể giúp xác định các điểm nóng môi trường trong hoạt động của công ty. Dữ liệu này có thể hỗ trợ xây dựng chiến lược tổng thể và hướng dẫn doanh nghiệp áp dụng các thực hành bền vững hơn, bao gồm thiết kế lại sản phẩm, tối ưu hóa chuỗi cung ứng hoặc triển khai các sáng kiến thân thiện với môi trường mới.

Ví dụ: Thực hiện Đánh giá Vòng đời Sản phẩm (LCA) cho một chiếc áo thun

Hãy tưởng tượng rằng chúng ta muốn tính toán tác động môi trường của một chiếc áo thun (T-shirt). Thông thường, vòng đời của một chiếc áo thun bao gồm các giai đoạn sau:

1. Khai thác nguyên liệu thô:Giai đoạn đầu tiên là thu thập nguyên liệu để sản xuất áo thun. Bông là vật liệu phổ biến, vì vậy giai đoạn này bao gồm việc trồng cây bông và thu hoạch sợi bông. Trong LCA, lượng nước, nhiên liệu và đất sử dụng ở giai đoạn này sẽ được đánh giá.

2. Sản xuất và gia công:Ở giai đoạn này, nguyên liệu thô được xử lý và biến đổi thành vải. Các sợi bông được kéo thành sợi, sau đó được dệt hoặc đan để tạo ra vải cho áo thun. Vải sau đó được cắt và may để tạo hình sản phẩm hoàn chỉnh.Các yếu tố như lượng điện, nhiệt năng tiêu thụ của máy móc và việc sử dụng hóa chất là những thông số quan trọng trong đánh giá.

3. Vận chuyển và phân phối:Sau khi được sản xuất, áo thun cần được vận chuyển đến nơi tiêu thụ. Giai đoạn này bao gồm việc vận chuyển áo thun từ nhà máy đến trung tâm phân phối, sau đó đến cửa hàng bán lẻ hoặc trực tiếp tới khách hàng.Các phương thức vận chuyển có thể bao gồm xe tải, tàu biển hoặc máy bay, và mỗi loại hình sẽ có mức tác động môi trường khác nhau.

4. Sử dụng và bảo dưỡng:Giai đoạn này bắt đầu khi người tiêu dùng mua và sử dụng áo thun. Nó bao gồm các hoạt động như giặt, sấy và ủi quần áo.Năng lượng, nước và chất tẩy rửa được sử dụng trong quá trình chăm sóc sản phẩm trong giai đoạn sử dụng đều đóng góp vào tổng tác động môi trường của chiếc áo.

5. Kết thúc vòng đời (End-of-life):Cuối cùng, chiếc áo thun đến giai đoạn cuối của vòng đời. Giai đoạn này xem xét cách áo được xử lý sau khi không còn sử dụng.Thông thường, áo thun có thể được tái chế (vải được xử lý và biến thành nguyên liệu mới) hoặc thải bỏ tại bãi rác / đốt để tiêu hủy.

Trong các giai đoạn trên, nhiều tác động môi trường có thể phát sinh, bao gồm tiềm năng gây nóng lên toàn cầu (Global Warming Potential – GWP), thường được gọi là dấu chân carbon (carbon footprint), cùng với mức tiêu thụ năng lượng, tác động độc hại, sử dụng nước và lượng chất thải phát sinh.Mục tiêu của việc thực hiện Đánh giá Vòng đời Sản phẩm (LCA) là đánh giá và hiểu rõ các tác động này, từ đó xác định các khu vực cần cải thiện để hướng tới các thực hành bền vững hơn.

Những thách thức khi thực hiện LCA trong ngành thời trang

Việc tiến hành LCA có thể là một quá trình đầy thách thức đối với nhiều thương hiệu. Dưới đây là một số khó khăn chính mà họ thường gặp phải:

1. Chi phí và chuyên môn:Thực hiện LCA là một quy trình tốn kém, bao gồm việc mua bản quyền phần mềm chuyên dụng như GaBi hoặc SimaPro, cùng truy cập các cơ sở dữ liệu lớn như Ecoinvent.Ngoài ra, quá trình này phức tạp, đòi hỏi thời gian và kiến thức chuyên sâu để thực hiện hiệu quả. Do đó, nhiều thương hiệu phải thuê đơn vị tư vấn bên ngoài, làm tăng chi phí tổng thể.

2. Thu thập dữ liệu:Việc thu thập dữ liệu chính xác và đầy đủ cho một nghiên cứu LCA trong ngành dệt may là thách thức lớn.Vấn đề minh bạch thường xảy ra khi các nhà cung cấp không chia sẻ đầy đủ thông tin về quy trình sản xuất. Việc theo dõi mức sử dụng nước, năng lượng, hóa chất hoặc lượng chất thải cũng rất khó khăn.

3. Chuỗi cung ứng phức tạp:Chuỗi cung ứng của ngành dệt may rất đa tầng, bao gồm nhiều giai đoạn, bên liên quan và khu vực địa lý khác nhau.Đánh giá tác động môi trường ở từng giai đoạn – từ nguồn nguyên liệu, sản xuất, vận chuyển, sử dụng đến xử lý cuối vòng đời – đòi hỏi sự hợp tác sâu rộng và hiểu biết chi tiết về từng quy trình.

4. Xu hướng thay đổi nhanh:Ngành thời trang có đặc trưng là thay đổi xu hướng liên tục. Khi chất liệu, thiết kế và phương pháp sản xuất thay đổi nhanh chóng, mỗi yếu tố lại có tác động môi trường khác nhau.Việc cập nhật thường xuyên và tích hợp các thay đổi này vào nghiên cứu LCA đòi hỏi nhiều thời gian và chi phí.

Các công cụ được sử dụng để thực hiện LCA

Có nhiều giải pháp giúp các thương hiệu vượt qua những thách thức nói trên.

Các công cụ truyền thống thường được sử dụng cho nghiên cứu LCA bao gồm OpenLCA, GaBi và SimaPro.Các hệ thống này có khả năng thực hiện các tính toán LCA phức tạp, nhưng yêu cầu đầu tư lớn về thời gian và chi phí.Thông thường, các chuyên gia tư vấn được thuê để thu thập, nhập dữ liệu và xử lý các phần mềm này.

Tuy nhiên, sự xuất hiện của các công cụ mới đang thay đổi cách tiếp cận LCA.Một ví dụ điển hình là TTS và đối tác của chúng tôi, một nền tảng quản lý carbon được thiết kế riêng cho ngành thời trang.Khác với các công cụ truyền thống, phần mềm có thể thực hiện LCA theo thời gian thực bằng cách kết nối với các hệ thống dữ liệu sẵn có của doanh nghiệp như ERP (Enterprise Resource Planning) và PLM (Product Lifecycle Management).Nhờ đó, khi có dữ liệu mới, kết quả LCA sẽ được cập nhật tự động, mang lại cách tiếp cận linh hoạt và kịp thời hơn trong đánh giá tác động môi trường.

TTS và đối tác của chúng tôi thực hiện LCA sản phẩm như thế nào?

Phần mềm phát triển một phương pháp độc đáo và sáng tạo để thực hiện LCA cho các công ty thời trang và dệt may, nhằm giải quyết nhiều thách thức truyền thống của quy trình này.

1. Tự động hóa (Automation):Phần mềm tự động hóa quá trình thu thập dữ liệu và đánh giá tác động.Nhờ đó, có thể đánh giá nhanh chóng và chính xác dấu chân môi trường của toàn bộ danh mục sản phẩm.Thay vì phải thu thập và phân tích dữ liệu thủ công cho từng sản phẩm, quá trình này có thể hoàn tất chỉ trong vài tuần, giúp giảm đáng kể thời gian và chi phí.

2. Bổ sung dữ liệu thông minh (Smart Filling):Khi có khoảng trống dữ liệu đầu vào, Phần mềm sử dụng các cơ sở dữ liệu và nghiên cứu học thuật đáng tin cậy như Ecoinvent, Base Empreinte, EF 3.1 và Mistra Future Fashion để bổ sung dữ liệu còn thiếu.Ngoài ra, Phần mềm còn áp dụng công nghệ học máy (machine learning) để ước tính các thông số còn trống, chẳng hạn như ước lượng trọng lượng sản phẩm dựa trên thành phần vật liệu, giúp vẫn có thể tính được dấu chân môi trường ngay cả khi chưa đủ dữ liệu chi tiết.

3. Tối ưu hóa thu thập dữ liệu (Streamlined Data Collection):Bằng cách xác định các khu vực tác động lớn nhất (hotspots) từ kết quả LCA, Phần mềm giúp doanh nghiệp tập trung thu thập dữ liệu từ các nhà cung cấp quan trọng nhất.Cách tiếp cận có trọng tâm này tiết kiệm thời gian, nguồn lực và mang lại cải thiện môi trường có ý nghĩa hơn.

4. LCA theo thời gian thực (Real-Time LCA):Nền tảng Phần mềm được thiết kế linh hoạt và cập nhật liên tục. Khi có dữ liệu mới, kết quả LCA được tự động cập nhật thông qua tích hợp với hệ thống ERP và PLM hiện có của doanh nghiệp.Việc cập nhật theo thời gian thực giúp các thương hiệu theo dõi dấu chân môi trường ở cả cấp sản phẩm và cấp công ty — điều đặc biệt quan trọng trong ngành thời trang có tốc độ thay đổi nhanh, nơi mà mỗi xu hướng mới có thể làm thay đổi hồ sơ bền vững của sản phẩm.

Nhờ ứng dụng công nghệ và quản lý dữ liệu thông minh, Phần mềm đã chuyển đổi cách thức thực hiện LCA trong ngành thời trang, giúp quy trình trở nên dễ tiếp cận hơn, hiệu quả hơn và thực tế hơn trong việc thúc đẩy các mục tiêu phát triển bền vững.

Tài liệu tham khảo thêm về LCA trong ngành thời trang

Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về Đánh giá Vòng đời Sản phẩm (LCA) trong ngành thời trang, bạn có thể tham khảo các nguồn tài liệu sau:

• Báo cáo Mistra Future Fashion:Chương trình nghiên cứu hướng đến chuyển đổi hệ thống thời trang Thụy Điển theo hướng phát triển bền vững cho cả ngành và xã hội.

https://mistra.org/wp-content/uploads/2022/12/Annual-Report_Mistra-Future-Fashion-2017.pdf

• Product Environmental Footprint Category Rules (PEFCR) – Apparel and Footwear:Bản dự thảo của Ủy ban Châu Âu, cung cấp hướng dẫn đo lường và truyền đạt hiệu suất môi trường của sản phẩm may mặc và giày dép.

https://eeb.org/wp-content/uploads/2021/11/Draft-Product-Environmental-Footprint-Category-Rules-PEFCR-apparel-and-footwear.pdf

• Textile Exchange LCA FAQ:Tài liệu của Textile Exchange trả lời các câu hỏi thường gặp về LCA trong ngành dệt may, rất hữu ích cho những ai mới tìm hiểu về chủ đề này.

https://textileexchange.org/lca-faq/