Nội dung bài viết
Doanh nghiệp sản xuất nhựa, hóa chất, bao bì hoặc sử dụng nguyên liệu có nguồn gốc sinh học, tái chế ngày càng phải chứng minh nguồn nguyên liệu, cách quản lý dòng vật liệu và tính chính xác của thông tin cung cấp cho khách hàng. Chứng nhận ISCC PLUS là một trong các công cụ được sử dụng để đáp ứng nhu cầu này.
Bài viết giải thích phạm vi áp dụng ISCC PLUS, ba phương pháp quản lý chuỗi hành trình sản phẩm, cách thực hiện cân đối khối lượng, hồ sơ cần chuẩn bị, quy trình chứng nhận và những thay đổi cần lưu ý từ ngày 01/01/2027. TTS Cert hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn bị hệ thống và làm việc với tổ chức chứng nhận độc lập.
1. ISCC PLUS là gì? Doanh nghiệp nào cần chứng nhận?
ISCC PLUS là chương trình chứng nhận tự nguyện do ISCC (International Sustainability and Carbon Certification) quản lý, hỗ trợ xác minh các đặc tính bền vững và truy xuất nguồn gốc của nguyên liệu thay thế trong chuỗi cung ứng. Chương trình có thể áp dụng cho nguyên liệu sinh học, nguyên liệu tái chế và các loại nguyên liệu phù hợp khác trong phạm vi hệ thống ISCC.
Chứng nhận không đồng nghĩa mọi sản phẩm của doanh nghiệp đều có một tỷ lệ tái chế vật lý cố định. Phạm vi nguyên liệu, hoạt động và phương pháp quản lý chuỗi hành trình phải được thể hiện đúng trên chứng chỉ và hồ sơ liên quan.
Những nhóm doanh nghiệp thường cần xem xét ISCC PLUS gồm:
| Nhóm doanh nghiệp | Tình huống áp dụng điển hình |
|---|---|
| Nhà tái chế và đơn vị xử lý chất thải | Chế biến đầu vào phù hợp thành nguyên liệu được chứng nhận; kiểm soát nguồn gốc chất thải hoặc phụ phẩm |
| Nhà máy hóa chất, nhựa và hạt nhựa | Sử dụng đầu vào sinh học, tái chế cơ học hoặc tái chế hóa học trong quy trình sản xuất |
| Nhà sản xuất bao bì và sản phẩm công nghiệp | Khách hàng yêu cầu truy xuất nguyên liệu và tuyên bố theo hệ thống ISCC PLUS |
| Đơn vị thương mại, kho vận trong chuỗi | Mua bán, lưu kho hoặc chuyển giao nguyên liệu có tuyên bố ISCC PLUS, tùy phạm vi hoạt động cần chứng nhận |
Khi nào nên bắt đầu? Trước khi đầu tư triển khai, doanh nghiệp cần xác nhận với khách hàng ba điều: loại nguyên liệu được yêu cầu, phương pháp quản lý chuỗi hành trình được chấp nhận và loại chứng từ cần cung cấp khi giao hàng. Điều này giúp tránh xây dựng hệ thống không đúng phạm vi.
2. Nguyên liệu và hoạt động nào thuộc phạm vi ISCC PLUS?
ISCC PLUS thường được sử dụng trong chuỗi cung ứng nguyên liệu sinh học, tái chế/tuần hoàn và nguyên liệu có nguồn gốc năng lượng tái tạo, theo phân loại, định nghĩa và danh mục vật liệu được ISCC chấp nhận. Ví dụ có thể gặp gồm nguyên liệu từ cây trồng phù hợp, chất thải nhựa, dầu nhiệt phân từ tái chế hóa học hoặc sản phẩm trung gian phục vụ ngành hóa chất.
Không nên hiểu rằng mọi loại “nhựa tái chế” hay mọi phế liệu đều tự động hợp lệ. Doanh nghiệp phải xác định đúng mã nguyên liệu, nguồn gốc, chứng từ đầu vào, phương pháp xử lý và phạm vi cần đăng ký với tổ chức chứng nhận.
Cập nhật liên quan đến xử lý chất thải nhựa: Từ 22/09/2026, ISCC PLUS không còn sử dụng loại hình cơ sở Plastic Waste Processor cho các lần chứng nhận ban đầu hoặc tái chứng nhận. Tùy công nghệ thực tế, hoạt động có thể được phân loại thành Mechanical Recycling Plant hoặc Treatment Plant for Waste/Residues hay loại hình khác phù hợp. Chứng chỉ hiện còn hiệu lực thuộc loại hình cũ có cơ chế chuyển tiếp đến lần tái chứng nhận tiếp theo. Doanh nghiệp nên chốt phân loại với tổ chức chứng nhận trước khi ký hợp đồng đánh giá.
Danh mục ISCC PLUS không tương đương danh mục sản phẩm của GRS hay RCS; mỗi chương trình có quy tắc và cơ chế tuyên bố khác nhau.
3. ISCC PLUS yêu cầu doanh nghiệp kiểm soát những gì?
Trọng tâm của ISCC PLUS là doanh nghiệp chứng minh được nguyên liệu hợp lệ được mua từ đâu, đã đi qua công đoạn nào và có bao nhiêu lượng được phép tuyên bố khi xuất bán.
| Nhóm kiểm soát | Bằng chứng doanh nghiệp cần tổ chức |
|---|---|
| Phạm vi và trách nhiệm | Địa điểm, hoạt động, sơ đồ dòng vật liệu, phân công nhân sự phụ trách |
| Nhà cung cấp và nguyên liệu đầu vào | Kiểm tra chứng chỉ nhà cung cấp, chứng từ xác nhận tính bền vững, hợp đồng và chứng từ nhận hàng |
| Kho – sản xuất – gia công | Nhận diện nguyên liệu, lệnh sản xuất, lượng sử dụng, hệ số chuyển đổi, hao hụt, tồn kho và đơn vị gia công (nếu có) |
| Chuỗi hành trình sản phẩm | Phương pháp áp dụng, sổ đối chiếu số lượng, quy tắc phân bổ và dữ liệu truy xuất |
| Bán hàng và tuyên bố | Chứng từ xuất hàng, thông tin người mua, khối lượng, mã sản phẩm và nội dung tuyên bố phù hợp |
| Kiểm tra và cải tiến | Đào tạo, tự kiểm tra, xử lý sai lệch, kiểm soát tài liệu và bằng chứng khắc phục |
Đối với cơ sở xử lý chất thải hoặc nguyên liệu có rủi ro cao, yêu cầu kiểm soát nguồn gốc và phân loại đầu vào có thể sâu hơn. Doanh nghiệp phải đánh giá theo bộ yêu cầu áp dụng cho phạm vi thực tế, không sử dụng một danh mục cố định cho mọi nhà máy.
4. Ba phương pháp chuỗi hành trình sản phẩm trong ISCC PLUS
Chuỗi hành trình sản phẩm (Chain of Custody – CoC) là cách doanh nghiệp quản lý và liên kết nguyên liệu đầu vào với sản phẩm đầu ra, nhằm bảo đảm những đặc tính bền vững được tuyên bố có căn cứ. ISCC PLUS cho phép ba phương pháp, với điều kiện áp dụng khác nhau:
| Phương pháp | Nguyên tắc | Điều cần lưu ý |
|---|---|---|
| Cách ly vật lý (Physical Segregation) | Dòng nguyên liệu được chứng nhận được quản lý tách biệt theo yêu cầu | Cần nhận diện và kiểm soát vật liệu xuyên suốt các công đoạn |
| Phối trộn có kiểm soát (Controlled Blending) | Vật liệu được phối trộn theo tỷ lệ đã biết, có bằng chứng về tỷ phần nguyên liệu được chứng nhận | Cần theo dõi tỷ lệ chứng nhận thực tế trong vật liệu đã phối trộn |
| Cân đối khối lượng (Mass Balance) | Nguyên liệu được chứng nhận và chưa chứng nhận có thể được trộn về mặt vật lý, nhưng phải được quản lý tách biệt trên sổ sách | Phải kiểm soát số lượng, hao hụt, kỳ cân đối và cách phân bổ đặc tính được chứng nhận |
Quan trọng: Chọn phương pháp nào sẽ quyết định cách ghi hồ sơ và loại tuyên bố được phép sử dụng. Không được lấy kết quả cân đối khối lượng để mặc nhiên khẳng định tỷ lệ vật liệu tái chế vật lý trong từng sản phẩm riêng lẻ.
5. Cân đối khối lượng ISCC PLUS được thực hiện như thế nào?
Cân đối khối lượng là nội dung dễ nhầm nhất khi triển khai ISCC PLUS. Doanh nghiệp phải quản lý lượng đầu vào được chứng nhận, sản phẩm thực tế tạo ra, hao hụt và lượng đặc tính bền vững đã phân bổ cho sản phẩm xuất bán. Việc phân bổ phải nằm trong các giới hạn kỹ thuật và sổ sách được ISCC cho phép.
Nguyên tắc quản lý
Xác định đầu vào hợp lệ: Kiểm tra chứng chỉ nhà cung cấp, chứng từ đi kèm, loại nguyên liệu, khối lượng và đặc tính được chứng nhận.
Ghi nhận vận hành thực tế: Dữ liệu nhập kho, sản xuất, tồn kho, hao hụt và sản lượng phải đối chiếu được theo kỳ.
Tính lượng đủ điều kiện phân bổ: Áp dụng phương pháp, hệ số chuyển đổi/tiêu hao và những ràng buộc tương ứng với dây chuyền, sản phẩm và vật liệu.
Theo dõi lượng đã sử dụng và còn lại: Không ghi nhận hoặc bán vượt lượng đặc tính được chứng nhận có căn cứ; lưu số dư và lịch sử điều chỉnh để kiểm tra.
Đối chiếu với chứng từ bán hàng: Tuyên bố trên chứng từ đầu ra phải khớp với sổ cân đối, phạm vi chứng chỉ và yêu cầu của khách hàng.
Ví dụ minh họa nguyên tắc, không phải công thức chứng nhận: Nếu một kỳ nhập 200 tấn nguyên liệu có chứng nhận và 800 tấn nguyên liệu thông thường, doanh nghiệp không được tự mặc định có thể bán 200 tấn mọi loại thành phẩm dưới tuyên bố ISCC PLUS. Khối lượng được phân bổ còn phụ thuộc sản lượng thực tế, hao hụt, quan hệ kỹ thuật giữa nguyên liệu và đầu ra, phạm vi và phương pháp tính cho phép. Tổ chức chứng nhận sẽ kiểm tra cách tính cụ thể theo tài liệu áp dụng.
ISCC không bắt buộc doanh nghiệp sử dụng một mẫu Excel cân đối khối lượng duy nhất. Doanh nghiệp có thể quản lý bằng bảng tính hoặc phần mềm nội bộ nếu dữ liệu đầy đủ, kiểm soát được và truy xuất khi đánh giá.
6. Hồ sơ và chứng từ cần chuẩn bị trước đánh giá ISCC PLUS
Để triển khai hiệu quả, doanh nghiệp nên tổ chức hồ sơ theo dòng nguyên liệu từ mua hàng đến giao hàng, thay vì chỉ tập hợp quy trình quản lý chung.
| Nhóm hồ sơ | Nội dung cần chuẩn bị |
|---|---|
| Pháp lý và phạm vi | Thông tin pháp nhân, địa điểm, hoạt động, danh mục sản phẩm/nguyên liệu, sơ đồ dây chuyền và dòng vật liệu |
| Nhà cung cấp | Danh sách nhà cung cấp, kiểm tra chứng chỉ còn hiệu lực, hợp đồng, đơn đặt hàng, chứng từ nhận hàng |
| Xác nhận tính bền vững | Sustainability Declaration (SD) hoặc chứng từ phù hợp theo quy tắc ISCC, gắn với từng lô/giao dịch |
| Kho và sản xuất | Nhập–xuất–tồn, lệnh sản xuất, định mức, lượng tiêu hao, hao hụt, dữ liệu gia công và truy xuất lô |
| Cân đối khối lượng | Phương pháp tính, kỳ cân đối, lượng đầu vào, đầu ra đủ điều kiện, lượng đã phân bổ, số dư |
| Bán hàng | Hợp đồng, hóa đơn, vận đơn, chứng từ giao hàng, các tuyên bố ISCC PLUS liên quan |
| Quản lý hệ thống | Phân công trách nhiệm, quy trình, đào tạo, đánh giá nội bộ, hồ sơ xử lý sai lệch |
Sustainability Declaration có vai trò gì?
Chứng từ xác nhận tính bền vững (SD) chuyển thông tin về nguyên liệu đã được chứng nhận giữa những mắt xích liên quan trong chuỗi cung ứng. Doanh nghiệp cần đối chiếu ít nhất tên bên giao/nhận, số chứng chỉ của nhà cung cấp, thông tin vật liệu, khối lượng, thời điểm giao hàng, phương pháp chuỗi hành trình và các trường thông tin bắt buộc theo phiên bản áp dụng.
SD không thay thế chứng chỉ của cơ sở. Nhà máy cần kiểm tra đồng thời tính hợp lệ của nhà cung cấp và chứng từ giao dịch. Không sử dụng một ảnh chứng chỉ không rõ nguồn gốc để chứng minh tất cả lô hàng đều đủ điều kiện.
7. ISCC PLUS 2027 thay đổi gì so với năm 2026?
ISCC đã ban hành hệ thống tài liệu ISCC PLUS độc lập phiên bản 1.1. Mốc quan trọng đối với doanh nghiệp tại Việt Nam là 01/01/2027:
| Nội dung | Yêu cầu chuyển tiếp cần chú ý |
|---|---|
| Đánh giá từ 01/01/2027 | Phải áp dụng yêu cầu ISCC PLUS System Documents v1.1 |
| Đánh giá trong tháng 12/2026 | Có thể có lựa chọn áp dụng bộ v3.4.2 hoặc v1.1 theo điều kiện chuyển tiếp; ngày cấp chứng chỉ có thể sang 2027 |
| Doanh nghiệp đã chứng nhận theo v3.4.2 trước 01/01/2027 | Được tiếp tục theo yêu cầu tương ứng đến kỳ tái chứng nhận, song phải thực hiện quy định chuyển tiếp về SD |
| Sustainability Declaration từ 01/01/2027 | Phải đáp ứng các trường thông tin bắt buộc của SD v4.0; có thể dùng mẫu doanh nghiệp tự thiết kế nếu chứa đủ thông tin yêu cầu |
Không có nghĩa mọi chứng chỉ cấp năm 2026 sẽ tự mất hiệu lực ngày 01/01/2027. Việc áp dụng phiên bản phụ thuộc thời điểm đánh giá, chứng chỉ đang có và quy tắc chuyển tiếp cụ thể.
Doanh nghiệp nên chuẩn bị sớm việc rà soát biểu mẫu SD, khả năng ghi nhận đặc tính đầu vào, nguyên tắc phân bổ, hệ thống dữ liệu và đào tạo bộ phận bán hàng. Một số cơ sở thuộc chuỗi có rủi ro cao còn có thể phải xem xét yêu cầu đánh giá giám sát theo bộ quy định mới.
Lưu ý thực hành: Nếu đang sử dụng tài liệu v3.4.2 nhưng dự kiến tái chứng nhận trong năm 2027, hãy yêu cầu tổ chức chứng nhận rà soát khoảng cách với v1.1 ngay từ giai đoạn chuẩn bị, tránh sửa hệ thống sát ngày đánh giá.
8. Quy trình chứng nhận ISCC PLUS tại Việt Nam
| Bước | Công việc chính |
|---|---|
| 1. Xác định phạm vi | Xác nhận chương trình, cơ sở, hoạt động, loại nguyên liệu và phương pháp chuỗi hành trình |
| 2. Chọn tổ chức chứng nhận | Liên hệ tổ chức chứng nhận hợp tác với ISCC và có khả năng đánh giá phạm vi tại Việt Nam |
| 3. Đăng ký ISCC HUB | Đăng ký, cung cấp thông tin cơ sở, chờ tổ chức chứng nhận và ISCC xem xét theo quy trình |
| 4. Hoàn thiện hệ thống | Vận hành hồ sơ đầu vào, dữ liệu sản xuất, cân đối khối lượng, SD, đào tạo và tự kiểm tra |
| 5. Đánh giá chứng nhận | Tổ chức chứng nhận độc lập kiểm tra hồ sơ, vận hành thực tế và dữ liệu chuỗi hành trình |
| 6. Khắc phục và cấp chứng chỉ | Khắc phục điểm không phù hợp nếu có; tổ chức chứng nhận ra quyết định và cấp chứng chỉ khi đáp ứng yêu cầu |
ISCC nêu thời hạn khắc phục điểm không phù hợp là 40 ngày sau đánh giá. Theo quy định của hệ thống, việc cấp chứng chỉ và nộp bộ hồ sơ đánh giá có mốc tối đa 60 ngày theo lịch sau cuộc đánh giá, bao gồm thời gian khắc phục; đây không phải cam kết rằng doanh nghiệp sẽ được cấp chứng chỉ trong 60 ngày kể từ khi bắt đầu tư vấn.
9. Chi phí, thời gian và hiệu lực chứng chỉ ISCC PLUS
Chứng chỉ ISCC PLUS có hiệu lực 12 tháng, ghi rõ ngày bắt đầu và kết thúc. Chứng chỉ được cấp cho địa điểm cụ thể; trường hợp chứng nhận nhóm hoặc các ngoại lệ về ghi địa chỉ cần áp dụng đúng quy tắc của ISCC.
Thời gian chuẩn bị phụ thuộc vào độ phức tạp của dây chuyền, chất lượng hồ sơ mua hàng, khả năng đối chiếu khối lượng, phạm vi địa điểm và lịch đánh giá của tổ chức chứng nhận. Doanh nghiệp có hệ thống dữ liệu đầy đủ thường chuẩn bị nhanh hơn cơ sở chưa có sổ quản lý đầu vào–đầu ra.
Chi phí cần tách rõ phí tư vấn, phí đánh giá/cấp chứng chỉ của tổ chức chứng nhận và các khoản phí hệ thống ISCC áp dụng. Mức giá thực tế phải dựa vào phạm vi, loại vật liệu, số địa điểm và báo giá cụ thể; không có một chi phí cố định phù hợp cho mọi nhà máy.
10. Ai quản lý, ai cấp và tra cứu chứng chỉ ISCC PLUS ở đâu?
ISCC là chủ chương trình và ban hành quy định. Việc đánh giá và quyết định cấp chứng chỉ thuộc về tổ chức chứng nhận (CB) độc lập có hợp tác với ISCC, không phải ISCC trực tiếp đến nhà máy đánh giá, và không phải đơn vị tư vấn.
Để lựa chọn đơn vị phù hợp, doanh nghiệp có thể xem danh sách tổ chức chứng nhận hợp tác với ISCC và hỏi rõ phạm vi ISCC PLUS, địa điểm hoạt động, nhân sự đánh giá, lịch và báo giá.
Cách tra cứu chứng chỉ
Tìm tên doanh nghiệp hoặc số chứng chỉ; lọc chương trình ISCC PLUS và kiểm tra địa điểm, phạm vi, thời hạn cùng tổ chức chứng nhận.
Kiểm tra cả các danh mục chứng chỉ bị đình chỉ, bị thu hồi hoặc chứng chỉ giả khi có dấu hiệu bất thường; không chỉ xem ảnh chụp chứng chỉ do nhà cung cấp gửi.
Khi tiếp nhận nguyên liệu, đối chiếu thêm chứng từ SD và từng lô hàng. Một chứng chỉ còn hiệu lực không tự động xác nhận mọi giao dịch của nhà cung cấp là hợp lệ.
Thông tin chứng chỉ có thể chưa hiện ngay trên website trong thời gian ISCC hoàn tất thủ tục tiếp nhận hoặc rà soát hồ sơ. Vì vậy, nếu dữ liệu chưa xuất hiện, doanh nghiệp nên hỏi trực tiếp tổ chức chứng nhận và ISCC trước khi kết luận chứng chỉ không có hiệu lực.
11. ISCC PLUS khác ISCC EU, GRS và RCS ra sao?
| Chương trình | Trọng tâm | Doanh nghiệp cần lưu ý |
|---|---|---|
| ISCC PLUS | Chứng nhận tự nguyện cho chuỗi cung ứng nguyên liệu thay thế; có cả phương pháp cân đối khối lượng | Phù hợp khi khách hàng yêu cầu ISCC PLUS, dữ liệu chuỗi cung ứng và tuyên bố theo hệ thống ISCC |
| ISCC EU | Hệ thống đáp ứng yêu cầu pháp lý liên quan nhiên liệu và năng lượng tái tạo theo phạm vi được công nhận | Không mặc định thay thế bằng ISCC PLUS chỉ vì doanh nghiệp đã có một chứng chỉ ISCC |
| GRS | Xác minh nguyên liệu tái chế và các yêu cầu về môi trường, hóa chất, xã hội theo Textile Exchange | Phạm vi và cơ chế tuyên bố khác ISCC PLUS |
| RCS | Xác minh hàm lượng vật liệu tái chế và truy xuất chuỗi cung ứng theo Textile Exchange | Không dùng chứng chỉ RCS để tự động chứng minh tuyên bố ISCC PLUS |
Doanh nghiệp dệt may cần theo dõi thêm lộ trình Materials Matter Standard của Textile Exchange. Đây là quá trình chuyển đổi trong hệ thống Textile Exchange, không phải chương trình thay thế ISCC PLUS.
Cách chọn đúng: Hãy bắt đầu từ yêu cầu của khách hàng đối với sản phẩm, nguyên liệu và chứng từ giao hàng. Đừng chọn tiêu chuẩn chỉ dựa trên việc cả hai đều sử dụng từ “tái chế” hoặc “cân đối khối lượng”.
12. TTS Cert tư vấn chứng nhận ISCC PLUS như thế nào?
TTS Cert hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn bị chứng nhận trên cơ sở dây chuyền và dữ liệu thực tế, tập trung vào ba nhóm công việc:
| Giai đoạn tư vấn | Nội dung triển khai |
|---|---|
| 1. Khảo sát và xác định phạm vi | Làm rõ yêu cầu khách hàng, loại nguyên liệu, địa điểm, quy trình, phương pháp chuỗi hành trình và khoảng cách so với ISCC PLUS |
| 2. Xây dựng và vận hành hệ thống | Thiết lập quy trình mua hàng, kiểm tra SD, nhận diện vật liệu, theo dõi sản xuất, cân đối khối lượng, kiểm soát tuyên bố; đào tạo và kiểm tra dữ liệu thực tế |
| 3. Chuẩn bị và hỗ trợ đánh giá | Đánh giá nội bộ, kiểm tra hồ sơ, phối hợp tổ chức chứng nhận, giải trình dữ liệu và theo dõi khắc phục điểm không phù hợp |
TTS Cert là đơn vị tư vấn; chúng tôi không tự đánh giá để cấp chứng chỉ ISCC PLUS. Quyết định chứng nhận do tổ chức chứng nhận có thẩm quyền thực hiện theo quy định ISCC.
Những câu hỏi doanh nghiệp thường đặt ra
Doanh nghiệp đã có ISO 9001 hoặc GRS có được miễn đánh giá ISCC PLUS không? Không. Những hệ thống sẵn có có thể giúp chuẩn bị hồ sơ, nhưng không thay thế việc đáp ứng phạm vi và yêu cầu riêng của ISCC PLUS.
Có bắt buộc mua phần mềm riêng để theo dõi cân đối khối lượng? Không nhất thiết. Sổ sách hoặc hệ thống nội bộ có thể sử dụng nếu đáp ứng đầy đủ yêu cầu kiểm soát và truy xuất.
Có thể in logo ISCC PLUS trên sản phẩm ngay sau khi nhận chứng chỉ? Không mặc nhiên. Việc sử dụng logo và tuyên bố phải tuân thủ quy tắc sử dụng nhãn hiệu, chứng nhận và loại tuyên bố được phép; cần kiểm tra điều kiện cụ thể trước khi công bố.
Nếu doanh nghiệp đang sử dụng nguyên liệu nhựa tái chế, nguyên liệu sinh học hoặc có khách hàng yêu cầu ISCC PLUS, TTS Cert có thể rà soát phạm vi và hồ sơ hiện có trước khi doanh nghiệp đăng ký đánh giá.
